Koolhydraten bij diabetes type 2: wat, hoeveel en wanneer?

Waarom koolhydraten centraal staan

Van alle voedingsstoffen hebben koolhydraten het grootste directe effect op uw bloedglucose. Na een maaltijd worden ze afgebroken tot glucose, die in het bloed komt. Bij diabetes type 2 reageert het lichaam onvoldoende op insuline, waardoor die glucose langer in het bloed blijft circuleren.

Dat betekent níet dat koolhydraten verboden zijn. Het Voedingscentrum en de NDF-voedingsrichtlijn (Nederlandse Diabetes Federatie) adviseren juist een gevarieerd patroon waarin de soort en de verdeling van koolhydraten belangrijker zijn dan het simpelweg schrappen ervan.

Snelle versus langzame koolhydraten

Producten met veel snelle koolhydraten — frisdrank, wit brood, koek, vruchtensap — geven een piek in de bloedsuiker. Volkorenproducten, peulvruchten en groenten bevatten vezels die de opname vertragen, waardoor de bloedsuiker geleidelijker stijgt.

• Kies volkoren: volkorenbrood, zilvervliesrijst, volkorenpasta, havermout.
• Eet minimaal 2 keer per week peulvruchten: linzen, kikkererwten, bruine bonen.
• Drink water, thee of koffie zonder suiker in plaats van frisdrank en sap.
• Neem fruit als heel stuk (2 porties per dag) in plaats van als sap of smoothie.
• Verdeel koolhydraten over de dag in plaats van één grote maaltijd.

Koolhydraatarm eten: zinvol of hype?

Onderzoek laat zien dat het beperken van koolhydraten bij diabetes type 2 de HbA1c-waarde kan verlagen. Let wel op de termen: de NDF-voedingsrichtlijn noemt 30 tot 40% van de energie uit koolhydraten (150-200 gram per dag) een licht beperkt patroon. Van een matige beperking spreken we pas bij 14 tot 30% van de energie, oftewel 70 tot 150 gram koolhydraten per dag. Het gaat om een bescheiden effect: in de meeste studies daalt het HbA1c gemiddeld niet meer dan 5 mmol/mol. In onderzoeken die langer dan twaalf maanden lopen, is er geen verschil meer in gewicht of HbA1c tussen mensen die wél en niet koolhydraten beperken. Wat u wint, houdt u dus alleen vast als het eetpatroon voor u op lange termijn vol te houden is.

Belangrijk: bouw dit altijd op onder begeleiding. Gebruikt u insuline of SU-derivaten, dan verandert het hypo-risico en moet uw medicatie worden aangepast. Gebruikt u een SGLT-2-remmer (zoals dapagliflozine of empagliflozine), dan wordt sterk koolhydraatbeperkt eten afgeraden: er is dan kans op ketoacidose — verzuring van het bloed — terwijl uw bloedsuiker normaal lijkt. Tijdens de consulten stemmen we dit af met uw huisarts of praktijkondersteuner.

Wat u morgen al kunt doen

Begin klein: vervang één snel koolhydraatproduct per dag door een langzame variant en houd een week een eetdagboek bij. Tijdens een intake analyseren we samen uw dagboek, glucosewaarden en medicatie, en maken we een plan dat bij uw leven past.